Các dự án điện hạt nhân tại thị trường mới nổi được ‘định hình’ trước giai đoạn FEED như thế nào?

Quyết định nằm ở cấu trúc, không chỉ ở công nghệ:

Theo ông Lee Kyu Sang - Giám đốc Công ty TNHH Asia Networks PEMS: Một dự án điện hạt nhân tiêu chuẩn thường trải qua các giai đoạn: Concept, Pre-FEED, FEED, EPC và vận hành. Trong đó, Pre-FEED không chỉ là bước chuẩn bị kỹ thuật, mà là giai đoạn định hình cấu trúc toàn bộ dự án. Ở giai đoạn này, các lựa chọn mang tính nền tảng được đưa ra:

Thứ nhất: Lựa chọn công nghệ và cấu hình nhà máy.

Thứ hai: Mô hình triển khai dự án.

Thứ ba: Chiến lược hợp đồng và phân bổ rủi ro.

Thứ tư: Cấu trúc chuỗi cung ứng.

Thứ năm: Định hướng nội địa hóa.

Một khi các quyết định này đã được “khóa”, các giai đoạn tiếp theo - kể cả FEED và EPC - chủ yếu chỉ là triển khai chi tiết. Điều này lý giải vì sao nhiều dự án gặp khó khăn dù áp dụng công nghệ tiên tiến? Vấn đề không nằm ở kỹ thuật, mà ở cấu trúc đã được thiết kế từ đầu.

Pre-FEED - “Cửa sổ chiến lược” duy nhất:

Điểm mấu chốt là Pre-FEED chính là “cửa sổ chiến lược” gần như duy nhất mà chủ đầu tư có thể:

1. Điều chỉnh cấu trúc dự án với chi phí thấp.

2. Tối ưu hóa phân bổ rủi ro.

3. Thiết kế khả năng tham gia của hệ sinh thái trong nước.

Sau khi bước sang FEED, mức độ linh hoạt giảm nhanh, trong khi chi phí thay đổi tăng theo cấp số nhân. Những điều chỉnh mang tính cấu trúc lúc này thường kéo theo hệ quả lớn về tiến độ và tài chính.

Nói cách khác, sai ở Pre-FEED là sai mang tính hệ thống và rất khó sửa ở các giai đoạn sau.

Nội địa hóa - Từ mục tiêu chính trị, đến bài toán kỹ thuật:

Đối với các thị trường mới nổi, nội địa hóa thường được đặt ra như một mục tiêu chiến lược. Tuy nhiên, trong lĩnh vực điện hạt nhân, nội địa hóa không thể tiếp cận theo cách “tỷ lệ phần trăm”. Theo ông Lee Kyu Sang: Bản chất của nội địa hóa là xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp có khả năng đáp ứng tiêu chuẩn hạt nhân, bao gồm:

Thứ nhất: Năng lực chế tạo đạt chuẩn chất lượng nghiêm ngặt.

Thứ hai: Hệ thống đảm bảo chất lượng và chứng nhận quốc tế.

Thứ ba: Khả năng tích hợp vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nếu không được thiết kế ngay từ Pre-FEED, nội địa hóa sẽ trở thành yêu cầu hình thức, khó thực hiện, hoặc làm tăng rủi ro dự án.

Thách thức thực tế tại Việt Nam:

Trong bối cảnh Việt Nam, hệ sinh thái công nghiệp đã có nền tảng nhất định, nhưng đối với điện hạt nhân vẫn còn những khoảng trống đáng kể:

1. Thiếu kinh nghiệm trong các tiêu chuẩn chất lượng hạt nhân.

2. Hạn chế trong chế tạo thiết bị đặc thù.

3. Chưa hình thành chuỗi cung ứng đạt chuẩn quốc tế.

Quan trọng hơn, thách thức không chỉ nằm ở năng lực kỹ thuật, mà ở khả năng tổ chức và tích hợp giữa các chủ thể trong nước và quốc tế.

Một cách tiếp cận khác - Thiết kế từ đầu:

Để giải quyết bài toán này, cách tiếp cận hiệu quả không phải là “bổ sung nội địa hóa” ở các giai đoạn sau, mà là thiết kế khả năng nội địa hóa ngay từ đầu dự án. Điều này bao gồm:

1. Nhận diện sớm các đối tác trong nước có tiềm năng.

2. Xây dựng lộ trình tham gia theo từng cấp độ.

3. Triển khai chuyển giao công nghệ có chọn lọc.

4. Thiết lập cơ chế phối hợp giữa nhà thầu quốc tế và doanh nghiệp nội địa.

Quan trọng hơn, cần xây dựng các “nền tảng thực thi” đủ mạnh để đảm bảo rằng năng lực được chuyển giao có thể được hấp thụ và duy trì.

Thành công được quyết định từ điểm xuất phát:

Từ kinh nghiệm quốc tế, có thể rút ra một kết luận rõ ràng: Thành công của các dự án điện hạt nhân tại các quốc gia đang phát triển không được quyết định ở giai đoạn xây dựng, mà ở cách dự án được thiết kế ngay từ đầu.

Một cấu trúc dự án hợp lý, kết hợp với chiến lược nội địa hóa khả thi và năng lực thực thi phù hợp, không chỉ giúp kiểm soát chi phí và tiến độ, mà còn tạo nền tảng cho vận hành an toàn và bền vững trong dài hạn.

Ngược lại, nếu những yếu tố này không được xác lập đúng từ Pre-FEED, các rủi ro sẽ tích lũy và bộc lộ ở các giai đoạn sau - khi việc điều chỉnh đã trở nên khó khăn và tốn kém./.

BBT TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM